ساماندهی صنعت نشر، حفظ حقوق پدیدآورندگان و نظارت بر محتوای آثار است و رعایت این قوانین برای انتشار قانونی کتاب ضروری است .
مهمترین نکات حقوقی و مراحل قانونی برای چاپ کتاب به شرح زیر است:
۱. ناشر باید دارای پروانه نشر باشد.
اولین و مهمترین گام برای چاپ قانونی کتاب این است که ناشر (اعم از شخص حقیقی یا حقوقی) حتماً باید پروانه نشر معتبر از وزارت ارشاد داشته باشد. همکاری با ناشران فاقد این پروانه غیرقانونی بوده و اعتبار اثر را خدشهدار میکند .
۲. اخذ مجوزهای سه¬گانه (مراحل اصلی)
برای هر کتاب باید سه مجوز اصلی دریافت شود. این مراحل معمولاً توسط ناشر پیگیری میشود :
اخذ شابک (ISBN): این یک شماره ۱۳ رقمی و استاندارد بین المللی است که به عنوان شناسنامه کتاب برای ثبت و ردیابی آن در سطح جهانی عمل میکند و پشت جلد کتاب درج میشود .
اخذ فیپا: فیپا به معنای " فهرست نویسی پیش از انتشار" است و توسط کتابخانه ملی ایران صادر میشود. این برگه اطلاعات دقیقی از کتاب (مانند موضوع، نویسنده و...) را شامل شده و حکم شناسنامه داخلی کتاب را دارد .
دریافت مجوز چاپ (از وزارت ارشاد): در این مرحله، محتوای کتاب از نظر مغایرت با موازین اسلامی، امنیت ملی، اخلاق عمومی و سایر قوانین جمهوری اسلامی ایران بررسی میشود. این مهمترین مرحله ممیزی کتاب است .
۳. مجوز پخش (اعلام وصول)
پس از چاپ کتاب، ناشر موظف است چند نسخه از کتاب چاپ شده را به وزارت ارشاد ارسال کند. پس از تطبیق نهایی با نسخه دارای مجوز، مجوز پخش صادر میشود. بدون این مجوز، پخش و توزیع کتاب در کتابفروشیها و فروشگاههای اینترنتی ممنوع است .
۴. قوانین مربوط به ترجمه و حق تکثیر (کپی رایت)
حقوق مترجم: بر اساس قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات مصوب ۱۳۵۲، حق نشر و بهره¬برداری از اثر ترجمه شده با مترجم است و این حق تا ۳۰ سال پس از فوت وی به ورثه منتقل میشود .
کپی رایت بین الملل : ایران به کنوانسیونهای بین المللی کپی رایت (مانند برن) نپیوسته است. بنابراین از نظر داخلی، تکثیر و ترجمه آثار خارجی بدون اجازه ناشر اصلی منعی برای دریافت مجوز ندارد، اما چاپ همان کتاب در خارج از ایران تابع قوانین بین المللی است .
۵. محتوای کتاب و محدودیتها
محتوای کتاب نباید با قوانین جمهوری اسلامی ایران مغایرت داشته باشد. این شامل پرهیز از مطالب علیه امنیت ملی، خلاف عفت عمومی، توهین به ادیان و مذاهب و یا ترویج مطالب غیراخلاقی است. همچنین بر اساس قانون، استفاده از اسامی و اصطلاحات بیگانه به تنهایی روی جلد کتاب ممنوع است و باید معادل فارسی نیز ذکر شود .
در مجموع، طی کردن این مراحل قانونی، علاوه بر اعتبار بخشیدن به کتاب، از بروز مشکلات حقوقی برای نویسنده و ناشر در آینده جلوگیری میکند.
